Hiện nay, thị trường carbon được chia thành hai loại chính:

Thị trường carbon bắt buộc (Compliance Market): Đây là thị trường được vận hành theo quy định pháp luật, nơi các doanh nghiệp thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính bắt buộc phải tuân thủ hạn ngạch phát thải được cấp. Nếu vượt hạn ngạch, doanh nghiệp phải mua thêm chứng chỉ carbon để bù trừ.

Thị trường carbon tự nguyện (Voluntary Market): Đây là nơi các tổ chức, cá nhân tự nguyện mua tín chỉ carbon để bù đắp lượng phát thải của mình, thường nhằm mục đích xây dựng hình ảnh doanh nghiệp xanh, thực hiện cam kết ESG hoặc hướng tới mục tiêu trung hòa carbon (net zero).

Đối với doanh nghiệp, việc tham gia thị trường tín chỉ carbon mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Tuân thủ quy định pháp lý: Nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang dần hoàn thiện khung pháp lý về kiểm kê khí nhà kính và hạn ngạch phát thải, buộc doanh nghiệp phải có chiến lược ứng phó phù hợp.

• Nâng cao uy tín thương hiệu: Doanh nghiệp sở hữu chứng chỉ carbon hoặc tham gia các dự án giảm phát thải thể hiện cam kết với phát triển bền vững, từ đó tạo lợi thế cạnh tranh, đặc biệt khi xuất khẩu sang các thị trường khó tính như EU, nơi áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).

• Tạo nguồn thu mới: Các doanh nghiệp sở hữu diện tích rừng, đất nông nghiệp hoặc công nghệ xanh có thể tạo ra tín chỉ carbon và bán trên thị trường, hình thành nguồn thu nhập bổ sung.

• Thu hút vốn đầu tư xanh: Các quỹ đầu tư quốc tế ngày càng ưu tiên rót vốn vào doanh nghiệp có chiến lược ESG rõ ràng, trong đó chứng chỉ carbon là một minh chứng cụ thể.

Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (net zero) vào năm 2050 tại Hội nghị COP26. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đang xây dựng lộ trình phát triển thị trường carbon trong nước, dự kiến vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong giai đoạn tới.

Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển các dự án tín chỉ carbon nhờ diện tích rừng rộng lớn, tiềm năng năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) và các dự án nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, thị trường này vẫn còn non trẻ và đối mặt với một số thách thức như:

• Thiếu khung pháp lý hoàn chỉnh và đồng bộ.

• Doanh nghiệp trong nước còn hạn chế về nhận thức và năng lực kiểm kê khí nhà kính.

• Chi phí thẩm định, chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế còn cao.

• Thiếu hạ tầng công nghệ hỗ trợ giao dịch minh bạch.

Dù vậy, đây cũng chính là cơ hội cho các doanh nghiệp tiên phong xây dựng chiến lược carbon sớm, đón đầu xu hướng chuyển đổi xanh và tận dụng các ưu đãi chính sách trong tương lai.

Để tham gia hiệu quả vào thị trường chứng chỉ carbon, doanh nghiệp nên thực hiện các bước sau:

1. Thực hiện kiểm kê khí nhà kính theo tiêu chuẩn quốc tế để xác định hiện trạng phát thải.

2. Xây dựng lộ trình giảm phát thải cụ thể, gắn với mục tiêu phát triển bền vững của tổ chức.

3. Tìm hiểu các tiêu chuẩn chứng nhận tín chỉ carbon phổ biến như Verra (VCS), Gold Standard để lựa chọn hướng đi phù hợp.

4. Hợp tác với các đơn vị tư vấn, thẩm định độc lập có kinh nghiệm.

5. Theo dõi sát các quy định pháp luật trong nước về thị trường carbon để chủ động tuân thủ.

Chứng chỉ carbon không chỉ là một công cụ tài chính mà còn là biểu tượng cho cam kết bảo vệ môi trường của doanh nghiệp và quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước xây dựng thị trường carbon trong nước và hướng tới mục tiêu net zero vào năm 2050, việc chủ động tìm hiểu, đầu tư vào các dự án giảm phát thải và sở hữu chứng chỉ carbon sẽ là lợi thế cạnh tranh quan trọng cho doanh nghiệp trong tương lai gần - xu hướng này thể hiện rõ ngay cả ở các mô hình hạ tầng đô thị thông minh như Urban Hub, nơi yếu tố giảm CO2 và năng lượng mặt trời (ở mẫu Eco Urban Hub) đã được đưa vào thiết kế nhằm hướng tới phát triển bền vững.